Foto door Mischa Bonis
In een democratische samenleving is een vrij en open debat van essentieel belang. Kritiek, debatten en een diversiteit aan meningen vormen de zuurstof van een democratie. Het internet speelt een belangrijke rol in het verkrijgen en delen van informatie door en voor burgers. Mis- en desinformatie kunnen zich daardoor gemakkelijker verspreiden.
Wat is het verschil tussen misinformatie en desinformatie?
Misinformatie is informatie die onjuist is en die wordt verspreid zonder dat degenen die dit doen er zich van bewust zijn dat die informatie onjuist is. Er bestaan meerdere methoden om misinformatie te produceren, zoals deepfakes, memes, photoshop, de inzet van Large Language Models zoals ChatGPT, of het creëren van geruchten. Misinformatie wordt via verschillende kanalen verspreid, zoals sociale media, websites en advertenties, maar het kan ook door personen of brieven verspreid worden. De verspreiding van misinformatie heeft maatschappelijke effecten die medeoverheden kunnen raken. Zo worden complottheorieën, polarisatie en maatschappelijke onrust mede-gevoed door misinformatie. Satire, parodie, roddels en kritiek (op de overheid) zijn geen vormen van misinformatie, ondanks dat ze misleidende informatie kunnen bevatten.
Desinformatie is onjuiste of misleidende informatie die met opzet wordt verspreid om schade aan te richten. De deler of producent van de informatie weet dus dat wat hij verspreidt onjuist is, maar doet dit toch. Bij het verspreiden van misinformatie zijn er geen kwade bedoelingen, echter kan misinformatie ook schadelijk zijn. Misleidende informatie kan het publieke debat verstoren en de keuzes van mensen beïnvloeden zonder dat zij het zelf weten.
Omgaan met misinformatie
Decentrale overheden kunnen onjuiste of misleidende informatie tegenspreken indien noodzakelijk. De focus ligt dan op de inhoud van de informatie, niet op de mogelijke intentie van de verspreider. Om decentrale overheden te steunen in hun reactie op misinformatie en het bewustzijn te vergroten heeft het ministerie van BZK een Handreiking omgaan met misinformatie voor medeoverheden ontwikkeld.
Game Desinformatie in uw gemeente
Om het bewustzijn over desinformatie te vergroten en concrete tips te geven over mogelijke handelingswijzen, heeft DROG in opdracht van het ministerie van BZK een game ontwikkeld voor wethouders en raadsleden. In de game kruipt u in de huid van een raadslid of wethouder en leert u online manipulatie te herkennen, krijg u inzicht in technieken en ervaart u de gevolgen van uw handelingen.
Hoe weet u welke informatie u kunt vertrouwen? En trekt u op tijd aan de bel bij uw collega’s als het mis gaat? Speel de game en kom erachter!
Is dat echt zo?
Om kennis over desinformatie onder een breed publiek op een laagdrempelige manier te vergroten, heeft Netwerk Mediawijsheid in opdracht van het ministerie van BZK de website www.isdatechtzo.nl gelanceerd. Deze interactieve site helpt om informatie op waarde te schatten, geeft tips en legt de werking van filterbubbels op social media uit. De website is een goede tool om naar te verwijzen in de communicatie over desinformatie of bij algemene vragen over desinformatie.