Veilig vergaderen is geen taak van één griffier, één raadsadviseur of één beveiliger. Het is iets wat gemeenten, politie, pers, veiligheidsprofessionals en overheden samen organiseren. Op 1 juli ging in Amersfoort de tweede groep van het Leernetwerk Veilig Vergaderen van start. Eén boodschap stond deze dag centraal: laten we van elkaar leren hoe we openbare vergaderingen veilig én toegankelijk houden. En als de één struikelt, helpt de ander je overeind.
Sinds eind 2025 brengt het leernetwerk Veilig Vergaderen griffiers, raadsadviseurs, gemeentesecretarissen, bestuurders en andere professionals samen om ervaringen en lessen te delen over veilig vergaderen in een tijd van toenemende maatschappelijke onrust. In deze periode kregen steeds meer gemeenten te maken met spanningen rondom onderwerpen zoals asielopvang. Demonstraties, intimidatie en soms zelfs geweld vonden steeds vaker hun weg naar gemeentehuizen en raadszalen. "Als ministerie van BZK zijn wij hoeder van de democratie", vertelde José Clarisse van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die op woensdag 1 juli 2026 de startbijeenkomst opende. "Het is belangrijk dat gemeenten, provincies en het Rijk met elkaar in verbinding zijn en van elkaar leren. Daarom zijn we blij dat er vandaag alweer een tweede groep is gestart."
Onrust binnen en buiten
De bijeenkomst van het leernetwerk gaat van start met een panelgesprek. Onder andere
Suzanne Kox-Meijer is aan het woord, griffier van de gemeente Uithoorn. "Tot 2025 kenden wij nauwelijks incidenten", vertelt zij. “Maar op 9 september 2025 veranderde dat radicaal. Rond een vergadering over de komst van een opvanglocatie voor asielzoekers verzamelde zich een grote groep demonstranten voor ons gemeentehuis. De vergadering ging aanvankelijk gewoon van start en verschillende inwoners maakten gebruik van hun inspreekrecht. Niet veel later drongen tientallen demonstranten het gemeentehuis binnen. De beveiliging probeerde nog de deuren dicht te krijgen, maar toen was het al te laat."
Binnen ontstond onrust. Buiten probeerden burgemeester en wethouder in gesprek te gaan met demonstranten. Ook dat verliep moeizaam, en uiteindelijk moest de politie ingrijpen. "Op dit soort incidenten waren we helemaal niet ingespeeld", blikt Suzanne terug. Maar helaas: een maand later was het in Uithoorn opnieuw raak. Deze keer moest zelfs de ME optreden nadat agenten werden bekogeld met zwaar vuurwerk. Voor de Uithoornse gemeenteraad werd duidelijk dat veilig vergaderen meer vraagt dan goede bedoelingen alleen. Suzanne: "We hadden geen veiligheidsprotocol. Onze raadszaal is rond en bestaat grotendeels uit glas. Toen zijn we onszelf veel vragen gaan stellen. Wat kunnen we doen om veiliger te vergaderen? Wie laten we het gemeentehuis binnen? Wie niet? Wat doen we bij demonstraties? En wie heeft welke rol bij incidenten?"
Tussen openheid en veiligheid
Inmiddels heeft de gemeente Uithoorn duidelijke veiligheidsprotocollen, vastgelegde taakverdelingen en tal van praktische oplossingen. Zo staat bij gevoelige vergaderingen nu standaard beveiliging paraat en het vele glas in de raadszaal is voorzien van veiligheidsfolie zodat stenen en andere spullen er minder makkelijk doorheen vliegen. Een dilemma bleek de positie van de pers. “Tijdens een van de incidenten adviseerde de politie om niemand meer binnen te laten”, zegt Suzanne. “Dat namen we nogal letterlijk, want we hebben die dag ook journalisten geweerd. Toen ontstond er discussie over persvrijheid. "Terecht natuurlijk, alleen we hadden toen nog geen idee. We wisten niet eens hoe een politieperskaart eruitzag. Laat staan dat we die hadden herkend toen er al een peloton ME voor onze deur stond."
Voor Isabella Prins, veiligheidsadviseur bij PersVeilig, zijn dit herkenbare dilemma's. Zij ondersteunt regelmatig journalisten die tijdens demonstraties of ongeregeldheden te maken krijgen met bedreigingen, vuurwerk of geweld. "We hebben persvrijheid in Nederland", benadrukt Isabella tijdens het panelgesprek. "Journalisten moeten hun werk kunnen doen, ook als een situatie ingewikkeld is." Volgens haar helpt het gemeentes en provincies om voorafgaand aan gevoelige vergaderingen contact te leggen met lokale en regionale media. “Laat je afdeling communicatie bijvoorbeeld contact opnemen met journalisten en vraag ze om eerder te komen. Of neem hen mee in het veiligheidsprotocol en spreek een aparte ingang af. Ook journalisten zijn – hoewel ze neutraal moeten zijn op de inhoud – een belangrijke samenwerkingspartner.”
“Er zit veel tussen niets doen en de inzet van de ME”
Waar Uithoorn pas sinds kort ervaring heeft met maatschappelijke onrust, was Den Haag voorloper op dit onderwerp. Al in 2013 en 2014 had de Zuid-Hollandse hoofdstad te maken met hevige asieldemonstraties. Jaap van Oeveren is plaatsvervangend griffier bij de gemeente Den Haag. "We hebben situaties meegemaakt waarbij raadsleden bijna fysiek werden aangevallen”, vertelt hij. “Sindsdien hebben we al veel maatregelen getroffen. Er is beleid, en er zijn protocollen en taakverdelingen. Als er gevoelige onderwerpen op de agenda staan, schalen we onze beveiliging tegenwoordig direct op. En bij vergaderingen over asielopvang doen we vooraf een risicoanalyse en kijken we of bepaalde bezoekers al bekend zijn. We doen altijd aangifte na incidenten. Mensen die zich misdragen, geven we een gebouwverbod.” Hij vervolgt: “Voordat een vergadering begint, deelt onze voorzitter altijd de spelregels. Geen gejoel, geen liedjes, geen blijk van afkeur, en al zeker geen gescheld en geschreeuw. Maar ook wij worden nog steeds verrast, ondanks al deze maatregelen. En ook wij blijven leren.”
Veel praktische tips en aandacht voor preventie
Tijdens de twee workshops die in de middag plaatsvonden, bleek dat de meeste deelnemers op zoek waren naar dit soort praktische tips en maatregelen. Gelukkig kwamen die volop voorbij. Van woningbeveiligingsadviezen van het CCV tot ondersteuning door het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur, en e-healthmodules over weerbaar omgaan met dreiging. Ook kwamen praktische oplossingen aan bod voor gemeenten die te maken krijgen met grote bezoekersaantallen of spanningen rond een onderwerp. Bijvoorbeeld: schakel hulp in van buiten waar nodig. En werk desnoods met voorafgaande aanmelding voor bezoekers.
Toch was een belangrijke boodschap dat veilig vergaderen niet alleen draait om beveiligingsmaatregelen, maar ook om preventie en bewustwording. "Het heeft weinig zin als je goede sloten op je deur zet en vervolgens de deur open laat staan”, merkte één van de sprekers op. Die gedachte kwam ook terug in de workshop over maatschappelijke onrust. Ongenoegen, onrust en polarisatie horen bij een democratische samenleving. Het gaat daarom niet zozeer om het 'aanpakken van' maatschappelijke onrust, maar vooral om het leren ermee om te gaan. Deelnemers kregen daarvoor drie belangrijke aandachtspunten mee: kijk eerder naar de voedingsbodems van onrust en ongenoegen. Kijk dieper naar de behoeften en zorgen die daaronder liggen. En kijk breder door samen te werken over organisaties, bestuurslagen en sectoren heen. Want veel problemen die zichtbaar worden tijdens een raadsvergadering, beginnen vaak al veel eerder buiten de muren van het gemeentehuis.
Een veilige lokale democratie
Tijdens de workshop ‘Veiligheid in je raadszaal’ luidde het advies van een veiligheidsdeskundige om de rustige periodes te gebruiken om scenario's te oefenen, protocollen op te stellen en rollen te verdelen. "Bereid je voor op incidenten. Wat doe je als een vergadering uit de hand loopt? Wie belt de politie? Wie begeleidt raadsleden naar buiten? Wie vangt inwoners op? Wie onderhoudt het contact met de pers? En wie neemt na afloop de nazorg op zich? Boots ook eens een incident na en oefen dat met elkaar. Dat geeft rust en handelingsperspectief op het moment dat het er echt toe doet.”
De belangrijkste les van de bijeenkomst ging uiteindelijk verder dan protocollen, beveiligers of toegangscontroles. Namelijk: veilig vergaderen is iets wat je samen organiseert. “Het COA kan dit niet alleen, de politie kan dit niet alleen en gemeenten en provincies kunnen dit niet alleen", verwoordde één van de sprekers het treffend. "En al helemaal niet één griffier of één raadsadviseur. Mijn hoop is dat als één van ons struikelt, de ander je overeind helpt." Precies waar het Leernetwerk Veilig Vergaderen voor bedoeld is. Ervaringen delen, elkaar helpen en samen bouwen aan een veilige lokale democratie.
Meer weten?
Lees verder over het Leernetwerk Veilig Vergaderen
