Begin oktober werd tijdens het tijdens Jaarcongres van de Vereniging van Griffiers het gloednieuwe weerbaarheidspakket voor griffiers gepresenteerd. Dit pakket is samengesteld door het Netwerk Weerbaar Bestuur en griffier Heleen van Dijk van gemeente De Fryske Marren was één van de ‘meelezers’ die ook feedback heeft gegeven. Een gesprek met haar over het vak van griffier, haar rol in het kader van weerbaarheid en natuurlijk het nieuwe pakket.
Heleen, in welke mate hebben volksvertegenwoordigers in De Fryske Marren te maken met bedreiging en intimidatie?
“Het valt mee. Natuurlijk gebeurt er wel eens wat, maar dat zijn gelukkig incidenten. Een boze reactie op social media gericht op één raadslid, iemand die een raadslid na een vergadering toevoegt dat hij ‘heus wel weet waar je woont’: dat soort dingen komt soms voor, maar is gelukkig niet aan de orde van de dag.”
Heb je het door de jaren heen zien veranderen, zie je een stijgende lijn in het aantal incidenten?
“Ik ben al een poosje griffier en ik zie inderdaad wel een stijging. Daar moet ik bij zeggen dat het aantal ‘face to face’-incidenten – althans, van wat ik zie en hoor – niet enorm is veranderd. De toename hangt vooral samen met social media. Daar komt het gros van de bedreigingen vandaan.”
Hoe gaan raadsleden ermee om wanneer ze te maken krijgen met bedreigingen?
“Over het algemeen vrij nuchter. Er was niet zo lang geleden bijvoorbeeld een raadslid dat online werd bedreigd. Toen hij erachter kwam waar diegene woont, is hij bij de persoon in kwestie aan de deur geweest om in gesprek te gaan. Die krabbelde vervolgens terug, ‘had het allemaal niet zo bedoeld’ en daarmee was de kous af. Het tekent de (vissers)mentaliteit die je hier nog altijd kunt vinden (de oude vissersplaats Lemmer ligt in de gemeente, red.): een beetje direct en voor jezelf opkomen als het nodig is. Het verklaart misschien ook waarom raadsleden de neiging hebben om bedreigingen weg te wuiven: ‘het hoort er nu eenmaal bij’. Maar het hoort er dus niet bij. Gelukkig vinden raadsleden mij wel om te sparren wanneer iemand iets vervelends heeft meegemaakt.”
Hoe geef je invulling aan je rol als griffier als het gaat om de weerbaarheid van raadsleden?
“Het gaat uiteindelijk vooral om bewustwording. Ik geef aan raadsleden mee dat ze het er over moeten hebben wanneer hen iets overkomt. Dat is geen overbodige luxe, want ik heb gemerkt dat het niet voor iedereen vanzelfsprekend is om over dit onderwerp bij de griffier of de burgemeester langs te gaan. Ben ik eenmaal in gesprek met iemand, dan kan ik adviseren om bijvoorbeeld een veiligheidsscan te laten doen en om melding of aangifte te doen. Dat laatste kan de griffier doen samen met of anders namens het betreffende raadslid. En ik probeer nazorg te leveren: later nog eens te vragen hoe het gaat en of er nog iets nodig is. Bewustwording is uiteindelijk het sleutelwoord. Hebben we het hier niet of te weinig over, dan kunnen mensen (de persoon die bedreigd wordt, maar ook raadsleden daaromheen) eerder geneigd zijn zich uit angst minder duidelijk politiek te uiten. De slagkracht van het bestuur wordt daarmee minder, en dat is niet de weg die we op moeten.”
Kun je eigenlijk altijd aangifte doen?
“Nee, helaas niet. Wanneer aangifte niet mogelijk blijkt, dring ik er op aan om het wel intern te registreren. In gesprekken met de ministeries van BZK en JenV hebben we het vanuit de VNG-commissie Bestuur en Veiligheid (waar Heleen lid van is, red.) ook vaak over noodzaak van registreren. Zo kan eerst lokaal en vervolgens ook landelijk inzichtelijk worden gemaakt waarmee raadsleden – maar ook ambtsdragers en ambtenaren – in een jaar allemaal mee te maken krijgen. Gelukkig ziet iedereen hier de noodzaak van.”
Er komen straks verkiezingen aan. Loop je daar al op vooruit?
“Jazeker. We zijn bezig met een inwerkprogramma voor de aankomende raadsleden waarbij het onderwerp weerbaarheid ook aan bod komt. Daarin moedigen we mensen aan om open te zijn wanneer ze iets vervelends zouden meemaken en bespreken we ook casussen: hoe zou jij in dit voorbeeld reageren? Het gaat daarbij overigens niet alleen over agressie en intimidatie, maar ook over integriteit. Over dat laatste onderwerp hebben we voor de zomer gesprekken gevoerd met de besturen van de verschillende politieke partijen binnen onze gemeente en ze meegegeven alert te zijn op mogelijke ondermijning via de kandidatenlijsten: check goed met wie je in gesprek gaat.
Nu introduceert het Netwerk Weerbaar Bestuur het weerbaarheidspakket voor griffiers. Hoe gaat dit pakket griffiers helpen?
“Het is vooral handig om als griffier alle relevante informatie, tools en tips bij elkaar te hebben. En dat je die – bij wijze van spreken – zo uit je la kunt halen zonder dat je op internet hoeft te gaan zoeken (hoe was het ook alweer?) of telefoontjes moet gaan plegen. Het is in die zin gewoon een enorm goed pakket. Omdat alle griffiers met dit pakket straks over hetzelfde instrumentarium beschikken, wordt het bovendien laagdrempeliger om onderling met elkaar te sparren over casussen waar we in ons vak mee te maken hebben. En het pakket is een mooie checklist om te zien of je op de goede weg bent c.q. of je misschien niet iets over het hoofd ziet dat wel belangrijk is om op te pakken. Bij het opstellen van een agressieprotocol kan ik alvast een vinkje zetten, want daar zijn we hier nu toevallig mee bezig.”
Je hebt mogen meelezen en commentaar mogen geven tijdens de samenstelling van het pakket. Is jou nog iets bijzonders opgevallen?
“Wat ik fijn vind, is dat er ook aandacht is voor de weerbaarheid van de griffier zelf. Die wordt misschien wel eens over het hoofd gezien, terwijl je als griffier best een kwetsbare functie hebt. Je staat in deze rol feitelijk tussen politiek en samenleving in. Mensen komen vaak als eerste bij ons uit om iets op de agenda van de raad te krijgen. Soms kan dat niet omdat iets bijvoorbeeld simpelweg niet aan de raad is, maar dat wordt – voorzichtig gezegd – niet altijd leuk gevonden.”
Heb je nog een goede tip voor andere griffiers?
“Ja, die heb ik wel. Wacht niet tot er een moment komt dat je aangifte wilt doen om in contact te treden met de politie. Ga voordat er een situatie is al met de politie in gesprek om uit te vinden hoe de lijntjes lopen, wie er specialistische kennis heeft als het gaat om bedreigingen van volksvertegenwoordigers en ambtsdragers. Zorg dat je het lijntje met die specifieke persoon vindt zodat je meteen bij hem of haar terecht kunt op het moment dat je aangifte wilt doen. Het is fijn om een direct aanspreekpunt te hebben, iemand die aan een half woord genoeg heeft. Het kan frustratie besparen wanneer je dat van tevoren goed regelt.”