Wie aan weerbaar bestuur denkt, denkt vaak aan integriteit, agressie of de beveiliging van bestuurders en volksvertegenwoordigers. Volgens de Drentse projectleider Reinier Kwast begint weerbaarheid al eerder. Bijvoorbeeld bij het herkennen van zorgfraude of misbruik van vastgoed, het voorkomen van criminele invloed of het delen van signalen tussen gemeenten. Want ondermijnende criminaliteit houdt zich niet aan gemeentegrenzen. Een weerbare overheid kijkt daarom verder dan het gemeentehuis en zoekt actief de samenwerking op.
Op 2 februari 2024 zetten de twaalf Drentse gemeenten, de provincie en de waterschappen voor het eerst gezamenlijk hun handtekening onder de Drentse Aanpak Ondermijning. Inmiddels ligt er een nieuwe versie: de Versterkte Drentse Aanpak Ondermijning 2026-2027. Waar versie 1 vooral in het teken stond van het op orde brengen van de basis, verschuift de aandacht in dit plan naar inhoudelijke thema's zoals zorgcriminaliteit, jonge aanwas en vastgoed. Daar staan alle burgemeester achter, aldus projectleider Reinier Kwast. “En er gaan nu ook echt dingen veranderen in de praktijk. Zo komt er in Drenthe één projectleider voor zorgcriminaliteit voor alle twaalf gemeenten en we werken aan een gezamenlijk toezicht- en handhavingsteam.” Hij lacht: "Slimmer samenwerken betekent natuurlijk ook dat je capaciteit kunt delen.”
Ondermijning & weerbaar bestuur
De link tussen ondermijning en weerbaar bestuur is voor Reinier vanzelfsprekend. “Ondermijnende criminaliteit probeert gebruik te maken van zwakke plekken in de overheid en zoekt voortdurend naar manieren om regels, vergunningen en publieke middelen te misbruiken. Een groot deel van ons plan is extern gericht, maar het uiteindelijke doel blijft hetzelfde: politieke ambtsdragers moeten veilig hun werk kunnen doen en de kans op criminele inmenging moet zo klein mogelijk zijn."
Weerbare overheid als geheel
Dat vraagt volgens Reinier niet alleen om een weerbaar gemeentehuis, maar vooral om een weerbare overheid als geheel. “Je bent pas weerbaar als je effectief samenwerkt en samen alle bestuursrechtelijke middelen inzet om ondermijning aan te pakken.” Volgens hem gebeurt dat in de praktijk steeds meer. "Het voelt alsof Nederland kleiner wordt. Gemeenten, provincies, ministeries en uitvoeringsorganisaties weten elkaar makkelijker te vinden en er is steeds meer bereidwilligheid om samen op te trekken. Wij merken dat in Drenthe echt. Daardoor kunnen we sneller van elkaar leren en samen een gesloten systeem bouwen waarin ondermijning steeds minder ruimte krijgt."
Drie lessen uit Drenthe
De Drentse aanpak levert inmiddels een aantal concrete lessen op voor andere gemeenten:
1. Investeer voordat problemen zichtbaar worden
“Gemeenten vinden het soms lastig om capaciteit en/of budget vrij te maken. Bijvoorbeeld voor toezicht of handhaving. Het kan ook kostbaar lijken om opeens drie extra toezichthouders aan te nemen. Maar als je kijkt hoeveel geld er jaarlijks verdwijnt door bijvoorbeeld zorgfraude, verdien je die investering snel terug."
2. Maak ondermijning niet alleen een taak van veiligheid
“Onderwerpen als zorg, vastgoed, HR en vergunningverlening spelen allemaal een rol bij de aanpak van ondermijning. Zoek elkaar op en deel de verantwoordelijkheid. Criminele inmenging speelt overal."
3. Zorg dat bestuurders en ambtenaren risico’s herkennen
“Bewustwording en integriteit blijven essentieel. In Drenthe proberen we politieke ambtsdragers voortdurend bij te spijkeren over risico's van buitenaf. Integriteit is een groot goed en daar moeten we met elkaar scherp op blijven."
Informatie delen en samen investeren
De belangrijkste les uit Drenthe is misschien wel dat weerbaar bestuur niet begint bij een camera bij de ingang of een integriteitstraining in de raadzaal. Reinier: “Het begint buiten het gemeentehuis. Bij gemeenten die informatie delen, samen investeren en elkaar helpen om signalen van ondermijning te herkennen. Want criminelen werken al lang samen. Dus kan de overheid zich niet veroorloven om dat niet te doen.”
Meer weten?
De Versterkte Drentse Aanpak Ondermijning 2026-2027 laat zien hoe gemeenten, provincie, waterschappen en partners samen werken aan een weerbare overheid. Het plan bevat zeven gezamenlijke ambities, van zorgcriminaliteit en jonge aanwas tot vastgoed en een weerbare overheid. Benieuwd hoe Drenthe dit aanpakt?
Lees hier het volledige plan